Recyclage heeft een uitstekende naam, en dat is precies het probleem. Voor veel mensen is recycleren het groene gebaar bij uitstek: je sorteert braaf, je brengt naar het recyclagepark, en je hebt het gevoel je deel gedaan te hebben. Dat gevoel is niet onterecht, maar het verbergt een rangorde die vaak vergeten wordt. In de afvalhiërarchie, de logica die aan het hele circulaire denken ten grondslag ligt, staat recyclage bijna onderaan, net boven verbranden en storten. Alles daarboven is beter.
Die rangorde is eenvoudig te onthouden. Het beste is niet kopen wat je niet nodig hebt, zodat er niets te verwerken valt. Daarna komt langer gebruiken wat je al hebt. Dan hergebruiken wat een ander niet meer wil, en herstellen wat stuk is. Pas als dat allemaal niet meer kan, komt recycleren in beeld, en dan nog is het een vorm van verlies. Bij recyclage wordt een voorwerp afgebroken tot grondstof, met energie en waardeverlies, en zelden komt daar iets uit dat even goed is als wat erin ging.
Dat maakt recyclage tot een redmiddel, niet tot een eerste keuze. Een fiets die nog rijdt, hoor je niet te recycleren, je hoort hem door te geven. Een jas die nog warm houdt, gooi je niet in de textielcontainer omdat je hem beu bent, je verkoopt hem of geeft hem weg. Wie recyclage als het einddoel ziet, slaat alle betere stappen over en behandelt bruikbare spullen als grondstof terwijl ze nog gewoon spullen zijn.
Er zit een geruststelling in die omkering, en die is dat het beste voor het milieu vaak ook het makkelijkste is. Iets langer gebruiken kost je niets. Iets doorgeven kost je een berichtje. Iets herstellen kost je een namiddag in het repaircafé. Dat is minder moeite dan het naar het recyclagepark brengen, en het staat hoger in de rangorde. Recyclage blijft nodig voor wat echt op is, en dat is prima. Alleen zou het je laatste zet moeten zijn nadat de betere zetten niet meer konden, en niet je eerste reflex zodra iets je niet meer bevalt.
Dit artikel hoort bij het boek Tweedehands met meerwaarde.