Twee mensen kunnen op een hersenscan vergelijkbare veranderingen vertonen, door beginnende Alzheimer of na een beroerte, en toch heel verschillend functioneren. De ene merkt er in het dagelijks leven weinig van, de andere heeft het moeilijk. Onderzoekers verklaren dat verschil onder meer met cognitieve reserve.
Wat is het precies?
De neuropsycholoog Yaakov Stern van Columbia University werkte het begrip uit. Cognitieve reserve is de weerstand van je hersenen tegen schade: het vermogen om netwerken efficiënter te gebruiken of andere routes in te schakelen wanneer de gewone weg hapert. Een brein met veel reserve heeft als het ware meer omwegen aangelegd om een taak toch uit te voeren.
Dat heeft praktische gevolgen. Het risico op cognitieve achteruitgang stijgt met de leeftijd, en een stevige cognitieve reserve kan de symptomen van dementie jaren uitstellen, waardoor je langer scherp en zelfstandig blijft. De onderliggende schade blijft wel bestaan: de reserve verandert vooral het moment waarop ze zich laat voelen.
Hoe bouw je cognitieve reserve op?
Reserve bouw je op over je hele leven, en het is nooit te laat om ermee te beginnen. Hoe actiever en gevarieerder je je brein gebruikt, hoe sterker ze wordt. Enkele manieren:
- Blijf leren, bijvoorbeeld een nieuwe taal, een instrument, een hobby of een andere vaardigheid.
- Lees, puzzel en speel spelletjes zoals kruiswoordraadsels, sudoku of schaak.
- Onderhoud sociale contacten: praat, discussieer en zoek anderen op.
- Beweeg minstens dertig minuten per dag, door te wandelen, te fietsen of te dansen.
- Eet veel groenten, fruit, vette vis, noten en olijfolie.
- Zorg voor goede slaap en hou stress onder controle, bijvoorbeeld met mindfulness of meditatie.
- Kies bewust voor activiteiten die net iets moeilijker zijn dan je gewend bent.
Die lijst sluit aan bij het rapport van de Lancet-commissie over dementie uit 2024. De commissie noemt veertien risicofactoren waar je zelf of als samenleving iets aan kan doen, waaronder een lage opleiding, lichamelijke inactiviteit en sociaal isolement, en schat dat bijna de helft van de dementiegevallen in theorie voorkomen of uitgesteld zou kunnen worden wanneer die factoren volledig zouden wegvallen.
Lees ook
Meer tips om je brein scherp te houden, vind je in Blijf bij je verstand.
Bronnen
- Stern, Y. (2012). Cognitive reserve in ageing and Alzheimer’s disease. The Lancet Neurology, 11(11), 1006-1012.
- Livingston, G., et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404(10452), 572-628.