Een van de meest fascinerende cognitieve biases is de “Illusion of Explanatory Depth”: de neiging om te denken dat we iets goed begrijpen, terwijl onze kennis bij nader inzien veel oppervlakkiger blijkt te zijn. Pas wanneer we gevraagd worden om iets stap voor stap uit te leggen, ontdekken we de gaten in ons begrip.
Denk eens aan een alledaags object zoals een toilet, een fiets of een ritssluiting. Veel mensen zijn ervan overtuigd dat ze begrijpen hoe het werkt. Tot ze het daadwerkelijk moeten uitleggen. Dan blijkt dat vertrouwdheid vaak wordt verward met echt begrip.
Waarom is dit inzicht zo belangrijk bij besluitvorming?
Omdat veel beslissingen worden genomen op basis van een gevoel van begrip, niet op basis van daadwerkelijk begrip.
Wanneer we denken dat we een markt, een proces, een klantprobleem of een strategische keuze volledig doorgronden, lopen we het risico:
• risico’s te onderschatten
• alternatieven te weinig te onderzoeken
• te snel consensus te bereiken
• overmoedig te worden in onze voorspellingen
De les is niet dat we minder vertrouwen moeten hebben. De les is dat we vaker onze aannames moeten testen.
Een eenvoudige vraag kan daarbij wonderen doen: “Kun je het echt uitleggen?”
Niet in algemene termen, maar concreet. Stap voor stap. Oorzaak en gevolg.
Vaak ontstaat juist op dat moment iets waardevols: intellectuele bescheidenheid. En dat is een van de sterkste fundamenten voor betere beslissingen.
Goede besluitvormers zijn niet degenen die denken alles te weten. Het zijn degenen die weten waar hun kennis ophoudt.
Dit artikel hoort bij het boek Beslis met vertrouwen.