‘Denkfouten’ klinkt negatief, alsof er iets mis is met je manier van denken of alsof professionals er geen last van mogen hebben. Toch zijn denkfouten menselijk. Ze ontstaan doordat het brein efficiënt werkt en mentale snelkoppelingen gebruikt om snel te oordelen, risico’s in te schatten en energie te besparen. Dat is nuttig.
Zonder deze snelkoppelingen zouden we uitgeput raken door de dagelijkse beslissingen. Bij belangrijke of complexe keuzes kunnen ze ons echter misleiden.
Voorbeelden:
- Je zoekt meestal informatie die past bij wat je al gelooft.
- Je denkt dat risico’s groter zijn als ze recent zijn of veel indruk maken.
- Je blijft aan een project werken omdat je er al veel tijd en moeite in hebt gestoken.
- Je kiest voor wat je kent, omdat dat veilig aanvoelt.
- Je laat je beïnvloeden door de manier waarop cijfers worden gepresenteerd.
Dit betekent niet dat je slechte keuzes maakt, maar dat je brein doet waarvoor het bedoeld is: snel betekenis geven.
Professioneel beslissen vraagt om metacognitie: het vermogen om je eigen denken te observeren.
Niet alleen: “Wat denk ik?”
Maar ook: “Waarom denk ik dit?”
En: Welke denkfout kan hier een rol spelen?
Een eenvoudige reality check:
1. Welke feiten weet ik zeker?
2. Welke aannames maak ik zelf?
3. Welke emotie beïnvloedt mijn oordeel?
4. Welke informatie negeer ik misschien?
5. Wie kan mij een ander gezichtspunt geven?
Denkfouten verdwijnen niet door meer kennis, maar worden minder invloedrijk als je ze sneller herkent.
Reflectievraag: Welke denkfout herken je het vaakst bij jezelf? Bevestigingsbias, verliesaversie, status quo bias of overconfidence?
In mijn boek ‘Beslis met vertrouwen’ leg ik de belangrijkste denkfouten uit die je besluitvorming bemoeilijken. Ook laat ik zien hoe je hiermee omgaat zonder jezelf als een slechte beslisser te zien.