Een van de meest voorkomende denkfouten bij besluitvorming is de sunk cost fallacy, ook wel de verzonkenkostenfout genoemd. De verzonkenkostenfout ontstaat wanneer men blijft investeren in een project of activiteit enkel omdat er al een aanzienlijke tijd, geld, energie of reputatie in is gestoken.
Men gaat door, niet vanwege positieve vooruitzichten, maar omdat stoppen voelt als een erkenning dat eerdere inspanningen niet het gewenste resultaat hebben opgeleverd.
Dit gedrag is menselijk gezien begrijpelijk. Stoppen kan voelen als falen, gezichtsverlies, verspilling of als een pijnlijke erkenning van een eerdere fout.
Professioneel gezien is echter de centrale vraag niet:
“Hoeveel heb ik hier al in geïnvesteerd?”
De kernvraag is:
“Zou ik hier vandaag opnieuw voor kiezen, met de kennis van nu?”
Indien het antwoord nee is, vraagt voortzetten van de investering om kritische heroverweging. Het verleden is al betaald; extra investeringen in projecten zonder toekomstperspectief compenseren eerdere kosten niet.
Deze denkfout manifesteert zich in uiteenlopende domeinen:
- projecten die blijven lopen omdat ze ooit strategisch belangrijk waren;
- samenwerkingen die energie blijven kosten;
- opleidingen die iemand afmaakt zonder nog intrinsieke motivatie;
- producten of diensten die niet meer passen bij de markt;
- relaties of rollen waarin vooral het verleden de lijm vormt.
Stoppen is niet per definitie opgeven; soms getuigt het juist van professioneel rentmeesterschap. Hierdoor blijven middelen, aandacht en energie beschikbaar voor initiatieven met toekomstperspectief.
Een weloverwogen besluit om te stoppen vraagt om moed, omdat het erkent dat leren soms kostbaar is. Blijven investeren in eerdere keuzes verbetert de besluitvorming niet, maar verhoogt alleen de totale kosten.
Reflectievraag: Op welke punten zou u zichzelf of uw organisatie de vraag moeten stellen: “Zouden wij hier vandaag opnieuw voor kiezen?”
In mijn boek “Beslis met vertrouwen” bespreek ik hoe verzonken kosten, verliesaversie en ego kunnen bijdragen aan het vasthouden aan keuzes die hun waarde hebben verloren.