We beoordelen beslissingen graag op hun resultaat. Een project levert winst op, dus de keuze was goed. Een aanwerving mislukt, dus iemand heeft verkeerd beslist. Die redenering is begrijpelijk, maar vaak onrechtvaardig.
Een uitkomst wordt niet alleen bepaald door de kwaliteit van het besluit. Ook toeval, marktomstandigheden, timing en gedrag van anderen spelen mee. Daardoor kan een zorgvuldig genomen beslissing slecht aflopen. Omgekeerd kan een roekeloze gok door geluk succesvol lijken.
In de besliskunde heet dit outcome bias: achteraf laten we het resultaat te zwaar wegen bij de beoordeling van het oorspronkelijke proces. Dat maakt leren moeilijk. We belonen soms geluk en bestraffen zorgvuldigheid.
Een professionelere evaluatie stelt andere vragen. Welke informatie was beschikbaar op het moment van de keuze? Waren de relevante alternatieven onderzocht? Werden aannames en risico’s expliciet gemaakt? Paste het besluit bij de doelen en waarden van de organisatie? Was er een plan om bij te sturen?
De kwaliteit van leiderschap blijkt niet uit het vermogen om elke uitkomst te voorspellen. Ze blijkt uit een deugdelijk proces, een eerlijke omgang met onzekerheid en de bereidheid om later te leren.
Welke beslissing beoordeel jij vandaag vooral op haar uitkomst, terwijl het proces misschien een ander oordeel verdient?
Bronnen en verdere lectuur
– Baron, J. & Hershey, J.C. (1988). Outcome bias in decision evaluation. Journal of Personality and Social Psychology, 54(4), 569-579.
– Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow.
Dit artikel hoort bij het boek Beslis met vertrouwen.