Een teamleider merkt dat een gewaardeerde collega al maanden zijn uren ruim invult. Melden beschadigt een relatie die jaren opbouw kostte; zwijgen maakt haar medeplichtig aan iets waar ze zelf niet achter staat.
Bij dit soort beslissingen denken we vaak dat kiezen het lastigste is. Uit onderzoek blijkt echter dat het eerder in het proces misgaat. In 1986 beschreef psycholoog James Rest ethisch handelen als een reeks stappen. Je moet eerst willen zien dat er een moreel probleem is. Daarna moet je het kunnen beoordelen, het willen oplossen en de moed hebben om er iets aan te doen. Veel mensen komen niet voorbij de eerste stap, omdat ze de situatie niet als een ethisch probleem zien.
Ann Tenbrunsel en David Messick noemden dit verschijnsel ‘ethical fading’. Zodra we een dilemma zien als een budgetkwestie, een planningsprobleem of iets voor de teamsfeer, verdwijnt de morele kant stilletjes uit beeld. We nemen dan beslissingen op basis van kosten/baten of op basis van wat we gewend zijn. In hun boek Blind Spots laten Max Bazerman en Tenbrunsel ook zien dat we vooraf denken te weten wat we zullen doen, maar dat we op het moment zelf vaak kiezen voor wat ons op korte termijn uitkomt en dat we dit achteraf rechtvaardigen.
Hoe pak je dit beter aan? Benoem de ethische kant van een beslissing direct en duidelijk, zodat die niet verdwijnt achter zakelijke overwegingen. Bedenk wie de gevolgen voelt en wie daarover niet wordt gehoord. Bepaal je grenzen voordat er druk ontstaat. Een principe dat je pas bedenkt als het spannend wordt, wint meestal niet van de verleiding van het moment.
In mijn boek ‘Beslis met vertrouwen’ leg ik uit hoe je zulke ethische keuzes goed onderbouwt en later kunt verantwoorden.
Hoe voorkom jij dat je de ethische kant van een beslissing over het hoofd ziet?